Od czasu inwazji Rosji na Ukrainę w 2022 roku, kraj Władimira Putina stoi w obliczu bezprecedensowego reżimu sankcji, który osłabia jego siły gospodarcze i militarne. W 2025 roku rysuje się nowy rozdział tej cichej wojny — nie na polach bitew Donbasu, ale na globalnych rynkach energetycznych. Arabia Saudyjska, wykorzystując swoją strategiczną pozycję w ramach OPEC+, zwiększyła produkcję ropy naftowej, co doprowadziło do spadku cen do poziomów zagrażających rosyjskiej równowadze fiskalnej. Niniejszy artykuł analizuje ten manewr gospodarczy i jego skuteczność jako narzędzia geopolitycznego w świetle historycznych precedensów, takich jak kryzys Związku Radzieckiego w latach 80.
1. Wprowadzenie
Od XX wieku ropa naftowa stała się jedną z głównych dźwigni władzy geopolitycznej. Kontrola nad jej produkcją i ceną stała się synonimem wpływu na całe gospodarki. Arabia Saudyjska, największy eksporter ropy naftowej na świecie i dominujący członek OPEC+, ponownie wykorzystuje to narzędzie w sposób chirurgiczny. W 2025 roku decyzja Arabii Saudyjskiej o zwiększeniu globalnej podaży ropy bezpośrednio uderza w Rosję, której gospodarka silnie opiera się na eksporcie surowców energetycznych.
2. Strategia Saudów
Arabia Saudyjska przekonała członków OPEC+ do zwiększenia produkcji o 411 tysięcy baryłek dziennie, co spowodowało spadek ceny ropy do około 60 dolarów — najniższego poziomu od czterech lat. Cena ta jest znacznie poniżej saudyjskiego punktu równowagi fiskalnej (około 90 dolarów za baryłkę), co wskazuje, że celem Saudów nie są zyski krótkoterminowe, lecz strategiczne korzyści długofalowe. Oficjalnym uzasadnieniem tej decyzji była niezdyscyplinowana produkcja krajów takich jak Irak i Kazachstan. Jednak skutki uboczne tego ruchu najmocniej odczuwa Rosja.
3. Efekt domina w Rosji
Rosyjska gospodarka opiera się w dużej mierze na eksporcie ropy i gazu ziemnego, które odpowiadają za około jedną trzecią budżetu federalnego. Ponadto, ze względu na zachodnie sankcje, Moskwa zmuszona jest sprzedawać swoją ropę z rabatami do takich krajów jak Indie i Chiny. Przy niskich cenach ropy dochody Rosji maleją, co bezpośrednio wpływa na możliwość finansowania wojny na Ukrainie. Czołgi, rakiety i żołnierze wymagają środków — które stają się coraz trudniej dostępne.
Dodatkowo Rosyjski Fundusz Dobrobytu Narodowego (Фонд национального благосостояния), utworzony w celu łagodzenia wstrząsów gospodarczych, stracił już około 25% swoich rezerw od początku wojny. Rubel się osłabił, a inflacja zwiększyła koszty życia, uderzając w zwykłych Rosjan.
4. Historyczny precedens: kryzys radziecki w latach 80.
To nie pierwszy raz, gdy ropa naftowa jest używana jako broń przeciwko Moskwie. Podczas zimnej wojny Stany Zjednoczone i Arabia Saudyjska współpracowały w celu obniżenia cen ropy, co osłabiło gospodarkę Związku Radzieckiego. W 1986 roku ZSRR stracił ponad 20 miliardów dolarów z tytułu przychodów z ropy — około 7,5% swojego ówczesnego PKB. Wielu historyków uważa ten manewr za jeden z czynników prowadzących do upadku ZSRR.
Ruch z 2025 roku wydaje się powtarzać ten sam scenariusz, z tym że Rosja jest jeszcze bardziej osłabiona i bardziej odizolowana niż ZSRR za czasów Gorbaczowa.
5. Cicha natura konfliktu
W przeciwieństwie do konfliktów zbrojnych, wojna o ropę toczy się w klimatyzowanych biurach, bez jednego wystrzału. Arabia Saudyjska zaprzecza politycznym intencjom, ale jej historyczny sojusz ze Stanami Zjednoczonymi, amerykańskie uzbrojenie i zależność od zachodniego parasola bezpieczeństwa budzą podejrzenia o możliwe zbieżności z interesami NATO. Wielką zaletą tej strategii jest jej cicha skuteczność: dusić rosyjską gospodarkę bez angażowania wojsk i bez wywoływania alarmujących nagłówków.
6. Zakończenie
Współczesne wojny nie rozstrzygają się jedynie przy pomocy broni, lecz także za pomocą narzędzi ekonomicznych. Decyzja Arabii Saudyjskiej o zwiększeniu produkcji ropy może być skuteczniejsza niż miliardy dolarów pomocy wojskowej dla Ukrainy. Kluczowe pytanie brzmi teraz: jak długo Rosja wytrzyma? Jeśli Saudyjczycy utrzymają tę politykę, mogą powtórzyć — a nawet przewyższyć — efekty upadku ZSRR. Bieg wojny może być rozstrzygany baryłka po baryłce — w Zatoce Perskiej.
Wybrana bibliografia
-
Yergin, Daniel. The Prize: The Epic Quest for Oil, Money & Power. New York: Free Press, 1991.
Klasyczne dzieło, które pomaga zrozumieć, jak ropa kształtowała wojny i dyplomację XX wieku. Podkreśla znaczenie Arabii Saudyjskiej jako potęgi energetycznej. -
Gaidar, Yegor. Collapse of an Empire: Lessons for Modern Russia. Brookings Institution Press, 2007.
Analiza wpływu taniej ropy na upadek Związku Radzieckiego. Autor był jednym z architektów rosyjskiej gospodarki po rozpadzie ZSRR. -
O’Sullivan, Meghan L. Windfall: How the New Energy Abundance Upends Global Politics and Strengthens America's Power. Simon & Schuster, 2017.
Omawia, jak nadmiar energii zmienia układ sił w polityce międzynarodowej, ze szczególnym uwzględnieniem OPEC i geopolityki energetycznej. -
EIA – U.S. Energy Information Administration
https://www.eia.gov
Aktualne dane dotyczące cen, produkcji i polityki energetycznej. Niezbędne źródło informacji technicznych. -
BBC News Brasil. “Rússia sob sanções: O que já foi feito e o que mais pode ser feito?”
https://www.bbc.com/portuguese
Rzetelne analizy skutków sankcji ekonomicznych nałożonych na Rosję od 2022 roku.
Nenhum comentário:
Postar um comentário