Kiedy adwokat wypowiada się bardziej z miłości do debaty niż z miłości do prawdy zawartej w ludzkich działaniach, do tego stopnia, że widzimy sprawiedliwość, prawdę zawartą w ludzkich działaniach i prawo wypowiedziane przez sprawiedliwego sędziego, którym jest Chrystus, wówczas mamy do czynienia z adwokatem, który znajduje się na marginesie Prawa Wiecznego, ponieważ taki zawsze będzie unikał sedna sprawy, gdyż potrafi jedynie wspierać sprawy oparte na tym, co wygodne i oderwane od prawdy, a to jest działanie w złej wierze.
Żyjemy w czasach, gdy prawo coraz częściej sprowadzane jest do techniki oderwanej od prawdy. Adwokat, postać pierwotnie odpowiedzialna za obronę sprawiedliwości, czasami ulega pokusie debaty dla samej formy — gdzie blask argumentacji przysłania istotę sprawiedliwości. W tym kontekście powyższe stwierdzenie stanowi surową, ale konieczną ocenę: praktyka adwokacka oddzielona od prawdy nie tylko kompromituje zawód, ale także rani sam porządek sprawiedliwości jako odzwierciedlenie Prawa Wiecznego.
1. Prawda jako fundament prawa
Klasyczna tradycja myśli prawniczej, od Arystotelesa po św. Tomasza z Akwinu, zawsze rozumiała, że celem prawa jest oddanie każdemu tego, co mu się należy. Ale jak to określić bez prawdy faktów? Bez sprawiedliwej miary ludzkich działań? Kiedy adwokat przestaje dążyć do prawdy i zaczyna kształtować swoje argumenty tylko po to, by wygrać, porzuca sprawiedliwość — ponieważ nie można jej osiągnąć na fundamencie kłamstwa lub wygody.
2. Chrystus jako Sprawiedliwy Sędzia i miara prawa
Chrystus jest tutaj przedstawiony jako „sprawiedliwy sędzia” — ostateczna instancja, w której każdy sąd zostanie sprowadzony do pełnej i niepodzielnej prawdy. Adwokatura, która nie kieruje się tą objawioną prawdą, jest adwokaturą żyjącą na powierzchni czasu, ignorującą sąd wieczny. Adwokat, który odmawia uwzględnienia moralnego i wiecznego wymiaru swojego zawodu, znajduje się na marginesie Prawa Wiecznego (lex aeterna), czyli poza planem sprawiedliwości jako wyrazu Bożej woli.
3. Miłość do debaty jako próżność
Kochać debatę bardziej niż prawdę to wybierać próżność kosztem prawości. Debata, gdy jest dialektycznym ćwiczeniem w poszukiwaniu prawdy, jest szlachetna. Ale gdy staje się tylko grą retoryczną, traci swoją wartość. Adwokat, który dąży tylko do zwycięstwa, który przekręca fakty, który wspiera sprawy świadomie niesprawiedliwe, ponieważ są „wygodne”, popełnia poważne naruszenie moralne: przekształca swoją wiedzę prawniczą w broń kłamstwa. A to, jak słusznie stwierdzono, jest działaniem w złej wierze — nie tylko w rozumieniu Kodeksu postępowania cywilnego, ale także w sensie moralnym.
4. Unikanie sedna sprawy i śmierć sprawiedliwego
Czasownik „unikać” jest kluczowy: adwokat, który ciągle unika — czyli ucieka od prawdy, aby obejść rzeczywistość fałszywymi pretekstami — to ktoś, kto zabija sprawiedliwego w imię wygody. Przypomina to prorockie oskarżenie wobec fałszywych sędziów Izraela: „Oni uniewinniają bezbożnego za łapówki i odmawiają sprawiedliwemu jego prawa” (Iz 5,23). Podobnie jak wtedy, także dziś wielu używa togi, aby przykryć niesprawiedliwość zasłoną legalności.
5. Działanie w złej wierze: technika czy grzech?
Działanie w złej wierze to, prawnie, postępowanie osoby, która wykorzystuje proces w celu uzyskania nieuzasadnionej korzyści. Ale ten artykuł proponuje coś głębszego: istnieje działanie w złej wierze moralnej i duchowej, które występuje zawsze, gdy adwokat wspiera sprawy bez prawdy, bez sprawiedliwości, bez sumienia. Kłamie w imię prawa i dlatego staje się zdrajcą samego prawa. Grzech, w tym sensie, polega na ciągłym ukrywaniu, na wspieraniu błędu, jakby to było prawo. I to jest poważne.
Zakończenie: Adwokat jako sługa prawdy
Zawód adwokata wymaga więcej niż umiejętności technicznych: wymaga uczciwości wobec faktów, wierności prawdzie i szacunku dla sprawiedliwości jako odzwierciedlenia Bożego porządku. Praktykując adwokaturę z świadomością, że Chrystus jest najwyższym sędzią, adwokat nie może dać się zwieść grze pozorów. Powinien raczej kochać prawdę — nawet jeśli ta prawda sprzeciwia się jego bezpośrednim interesom.
Kto praktykuje adwokaturę z próżności lub wygody, porzucając prawdę, nie służy sprawiedliwości, lecz zinstytucjonalizowanemu kłamstwu. A kłamstwo, choćby było elokwentne, zostanie zniszczone w sądzie wiecznym, gdzie sprawiedliwy sędzia będzie sądził według prawdy ludzkich działań.
Bibliografia
📚 Tradycja Klasyczna i Filozofia Prawa
-
Św. Tomasz z Akwinu – Suma Teologiczna, zwłaszcza I-II, q. 91–96 (O Prawie Wiecznym, Naturalnym, Ludzkim i Boskim)
Uzasadnia ideę, że każde sprawiedliwe prawo pochodzi z lex aeterna, a prawo ludzkie, które oddala się od prawdy obiektywnej, jest zepsuciem sprawiedliwości. Bezpośrednio wspiera tezę artykułu, że prawnik działający poza prawem wiecznym znajduje się w nieładzie moralnym. -
Arystoteles – Etyka nikomachejska, Księga V
Pojęcie sprawiedliwości rozdzielczej i naprawczej oraz dążenie do sprawiedliwości jako środka według prawego rozumu. Miłość do prawdy w ludzkich działaniach stanowi podstawę etycznego i sprawiedliwego postępowania. -
Cyceron – O Republice i O Prawach
Wskazuje na prawdę i sprawiedliwość jako naturalne i wcześniejsze od ludzkich konwencji. „Zła wiara procesowa” byłaby dla niego zamachem na sam rozum powszechny. -
Joseph Pieper – Sprawiedliwość (w książce Cnoty fundamentalne)
Omawia sprawiedliwość jako fundamentalną cnotę człowieka w społeczeństwie i twierdzi, że bez prawdy sprawiedliwość degeneruje się w zalegalizowaną przemoc.
📚 Doktryna Prawna i Chrześcijańska Moralność
-
Papież Leon XIII – Rerum Novarum (1891)
Sprawiedliwość społeczna i moralna rola instytucji prawnych. Integralność moralna adwokata i sędziego jest wymogiem odzwierciedlającym boski porządek. Oderwanie prawa od prawdy jest wskazywane jako źródło wielu społecznych nieszczęść. -
Papież Jan Paweł II – Veritatis Splendor (1993)
O funkcji prawdy moralnej w wolności człowieka i życiu publicznym. Podkreśla, że działania ludzkie mogą być sprawiedliwe tylko wtedy, gdy są ukierunkowane na pełną prawdę objawioną w Chrystusie. Kluczowe do zrozumienia moralnego zarzutu wobec procesowej złej wiary. -
Romano Guardini – Istota chrześcijaństwa (polski tytuł: O istocie chrześcijaństwa)
Przedstawiając Chrystusa jako sędziego i prawdę, Guardini pokazuje, że cała sprawiedliwość musi być podporządkowana sądowi Chrystusa. Adwokat, który pragnie być naprawdę sprawiedliwy, musi uznać moralny autorytet Chrystusa. -
Michel Villey – Filozofia prawa: definicje i cele prawa (La philosophie du droit)
Pokazuje, jak porzucenie prawdy przez formalizm prawny jest jedną z wielkich tragedii nowoczesności. Doskonała lektura pogłębiająca krytykę pozytywizmu prawnego i ślepego umiłowania debaty.
📚 Autorzy Polscy i Tradycja Prawno-Moralna Polski
-
Karol Wojtyła (Jan Paweł II) – Osoba i czyn (Osoba i czyn)
Fundamentalne dzieło traktujące o centralnym miejscu prawdy w działaniu człowieka. Odrzuca każdą formę działania (także prawnego), która jest oderwana od prawdy osobowej i obiektywnej. To antidotum na moralny relatywizm w praktyce prawniczej. -
Zygmunt Bauman – Etyka ponowoczesna
Choć krytyczny wobec chrześcijaństwa, Bauman uznaje, że rozpad więzi między etyką a prawdą doprowadził do banalizacji sprawiedliwości we współczesnym społeczeństwie. Krytyczna lektura wzmacniająca ostrzeżenia zawarte w artykule. -
Stefan Wyszyński – Miłość i sprawiedliwość społeczna
Polski kardynał i duchowy mentor Jana Pawła II. Broni nierozdzielności prawdy, miłości i sprawiedliwości w życiu publicznym. Wskazuje, że chrześcijańska miłość nie może być oderwana od konkretnego działania na rzecz sprawiedliwości w prawie i instytucjach. -
Tadeusz Ślipko – Zarys etyki ogólnej
Polski jezuita moralista. Omawia kryteria prawdziwości działań ludzkich i etyczną funkcję prawnika. Zaklasyfikowałby „złą wiarę procesową” jako grzech przeciwko prawdzie i sprawiedliwości rozdzielczej.
📚 Uzupełnienia Przydatne
-
Olavo de Carvalho – Ogród udręk (O Jardim das Aflições)
Analizując śmierć prawdziwej sprawiedliwości w nowoczesnym państwie, Olavo pokazuje, jak legalizm bez prawdy prowadzi do moralnego upadku. Krytyka technokracji prawniczej jest w pełnej zgodzie z tematem artykułu. -
J. Budziszewski – What We Can't Not Know: A Guide
Amerykański filozof katolicki przywracający prawo naturalne jako fundament moralności i prawa. Pomocna lektura wzmacniająca tezę, że porzucenie prawdy w procesie sądowym jest zdradą sprawiedliwości jako transcendentnej wartości.
Nenhum comentário:
Postar um comentário