Brazylijski „santinho” a polskie materiały wyborcze: porównanie kulturowe i funkcjonalne

1. Wprowadzenie

Materiały graficzne wykorzystywane w kampaniach wyborczych pełnią w różnych krajach podstawową funkcję prezentowania kandydata wyborcom. Jednak ich forma, sposób użycia oraz znaczenie symboliczne różnią się w zależności od systemu wyborczego, kultury politycznej i historii danego społeczeństwa. W Brazylii szczególną rolę odgrywa tzw. „santinho”, natomiast w Polsce dominują ulotka wyborcza oraz plakat wyborczy. Choć są one funkcjonalnie podobne, wyrażają odmienne koncepcje relacji między wyborcą, aktem głosowania a pamięcią polityczną.

2. „Santinho” w kontekście brazylijskim

„Santinho” to niewielki druk zawierający w syntetycznej formie:

• zdjęcie kandydata

• imię i nazwisko

• urząd, o który się ubiega

• partię polityczną

• numer wpisywany do urny elektronicznej

Jego główną funkcją nie jest wyłącznie informowanie, lecz operacyjna pomoc przy głosowaniu. Ponieważ w Brazylii głos oddaje się poprzez wpisanie numeru kandydata, „santinho” pełni rolę wsparcia pamięciowego, umożliwiając wyborcy dokładne przypomnienie sobie kodu w momencie głosowania.

Nazwa „santinho” pochodzi od analogii do tradycyjnych katolickich obrazków z wizerunkami świętych. To skojarzenie ujawnia charakterystyczny rys kultury brazylijskiej: włączanie popularnych odniesień religijnych do codziennego języka polityki, w sposób nieformalny i symboliczny.

Ponadto „santinho” bywa używany jako swoista „ściąga wyborcza”, którą wyborca zabiera ze sobą do lokalu wyborczego. W ten sposób staje się on częścią samego rytuału wyborczego.

3. Materiały wyborcze w Polsce

W Polsce analogiczne materiały określa się terminami o charakterze ściśle opisowym:

• ulotka wyborcza

• plakat wyborczy

• materiały wyborcze (w sensie ogólnym)

Zawierają one zdjęcie, imię i nazwisko, przynależność partyjną oraz postulaty kandydata. W przeciwieństwie do Brazylii, polski wyborca nie głosuje poprzez numer, lecz zaznacza nazwisko kandydata lub listę partyjną. W związku z tym nie istnieje taka sama potrzeba korzystania z materiałów służących zapamiętywaniu kodów liczbowych.

Polskie materiały graficzne pełnią przede wszystkim funkcję informacyjną i perswazyjną, a nie operacyjną. Są wykorzystywane w trakcie kampanii, lecz rzadko towarzyszą wyborcy w kabinie do głosowania jako narzędzie bezpośredniej konsultacji.

Istotny jest także brak odniesień religijnych w języku politycznym. Mimo że Polska jest krajem o większości katolickiej, jej kultura instytucjonalna dąży do rozdziału języka religijnego i wyborczego, zwłaszcza po doświadczeniach komunizmu i transformacji ustrojowej.

4. Różnice funkcjonalne 

Aspekt	Brazylia (Santinho)	Polska (Ulotka/Plakat)
System głosowania	Numeryczny (urna elektroniczna)	Imienny (zaznaczenie nazwiska/listy)
Główna funkcja	Przypomnienie numeru kandydata	Informowanie i przekonywanie
Użycie w dniu wyborów	Częste	Rzadkie
Język symboliczny	Popularny, z odniesieniem religijnym	Techniczny i neutralny
Rola kulturowa	Część rytuału wyborczego	Zwykły materiał kampanijny

„Santinho” jest integralną częścią momentu decyzyjnego aktu głosowania, natomiast polskie materiały funkcjonują głównie w sferze kształtowania opinii przed wyborami.

5. Wymiar kulturowy i symboliczny

W Brazylii „santinho” ukazuje:

• centralną rolę obrazu

• potrzebę zapamiętywania numerów

• nieformalny język polityczny

• symboliczną obecność religijności ludowej

W Polsce materiały wyborcze odzwierciedlają:

• nacisk na identyfikację imienną

• język instytucjonalny

• rozdział polityki i symboliki religijnej

• większy nacisk na program polityczny

Różnice te wynikają nie tylko z rozwiązań technicznych, lecz także z odmiennych wizji relacji obywatela z procesem politycznym.

6. Zakończenie

Choć brazylijski „santinho” i polska ulotka wyborcza spełniają tę samą ogólną funkcję — prezentują kandydatów — należą do odmiennych światów kulturowych. „Santinho” jest narzędziem praktycznym, niemal rytualnym, zintegrowanym z samym aktem głosowania. Materiały polskie pozostają natomiast w sferze informacji i perswazji przedwyborczej.

W ten sposób „santinho” nie jest jedynie ulotką: stanowi kulturowy wyraz brazylijskiego sposobu przeżywania polityki, opartego na obrazie, pamięci liczbowej, oralności oraz symbolicznych odniesieniach do religijności ludowej.