Nadużycie języka, modernizm i herezja ekonomiczna – redukcja Chrystusa do roli rewolucjonisty bolszewickiego w Szkole Austriackiej

Wstęp

Gdy Ludwig von Mises w Theory and History (1957) określa Chrystusa mianem „bolszewika”, nie jest to jedynie prowokacja retoryczna. Dokonuje głębokiego przesunięcia koncepcyjnego, które obejmuje nadużycie języka, ideologiczną instrumentalizację teologii oraz podporządkowanie prawdy objawionej kryteriom nowoczesnej ekonomii politycznej. Nie jest to działanie neutralne – wyraża ono typową cechę modernizmu, potępionego przez Kościół, według której człowiek – a nie Chrystus – staje się miarą wszelkich rzeczy.

W tym kontekście trafnie pasuje maksyma przypisywana Johnowi Piperowi: „nadużycie języka jest nadużyciem władzy”. Gdy język przestaje służyć prawdzie, a zaczyna służyć wygodzie ideologicznej, staje się narzędziem dominacji symbolicznej. Dokładnie tak dzieje się, gdy Chrystus jest klasyfikowany według anachronicznych kategorii polityczno-ekonomicznych.

1. Język jako instrument władzy

Język nie jest jedynie środkiem komunikacji – strukturyzuje nasze postrzeganie rzeczywistości. Kiedy Mises nazywa Chrystusa „bolszewikiem”, nie opisuje Go, lecz reinterpretuję. Termin ten, nacechowany znaczeniami politycznymi, historycznymi i ideologicznymi XX wieku, zostaje przypisany postaci teologicznej I wieku, której misja jest przede wszystkim duchowa, odkupieńcza i eschatologiczna.

Takie działanie:

• Oddziela Chrystusa od Jego perspektywy teologicznej;

• Wprowadza Ewangelię w ramy współczesnej walki ideologicznej;

• Podporządkowuje Objawienie logice konfliktu ekonomicznego.

Jest to typowy przypadek tego, co Michel Miaille nazwał „fałszywą przejrzystością”: język pozornie neutralny opisowo działa jako instrument normatywny i ideologiczny. Nadużycie semantyczne staje się w ten sposób nadużyciem władzy intelektualnej.

2. Błąd modernistyczny: człowiek jako miara wszystkiego

Reinterpretując Chrystusa według kryteriów liberalizmu ekonomicznego, Mises popada w sedno błędu modernistycznego: uczynić ludzką rozumność, funkcjonalną i instrumentalną, ostatecznym kryterium prawdy.

Z perspektywy modernistycznej:

• Objawienie jest reinterpretowane przez kulturę;

• Teologia podporządkowana jest historii;

• Prawda redukowana jest do użyteczności.

Przeciwko temu katolicka tradycja głosi:

• Christus est mensura rerum – Chrystus jest miarą wszelkich rzeczy.

Święty Pius X w encyklice Pascendi Dominici Gregis wskazał modernizm jako tendencję do podporządkowywania depozytu wiary zmiennym kategoriom nauki, polityki i kultury. To, co Mises czyni w sferze ekonomicznej, jest dokładnie tym: ocenia Chrystusa według teorii rynku, a nie rynek w świetle Chrystusa.

3. Chrystus nie jest projektem politycznym

Przypisywanie Chrystusowi bolszewizmu ujawnia podstawowe pomieszanie czterech porządków:

• Moralnego

• Politycznego

• Ekonomicznego

• Duchowego

Chrystus nie proponuje:

• Inżynierii społecznej;

• Przymusowej ekspropriacji;

• Walki klas;

• Materialnego egalitaryzmu.

Proponuje natomiast:

• Wewnętrzną przemianę;

• Osobiste poświęcenie;

• Dobrowolną miłość bliźniego;

• Obiektywny porządek moralny;

• Uświęcenie przez pracę.

Jego Królestwo „nie jest z tego świata” (J 18,36). Nie organizuje gospodarki politycznej, lecz formuje sumienia ukierunkowane na prawdę. Ewangeliczna krytyka bogactwa nie jest kolektywistyczna; jest moralna i duchowa. Mylenie miłosierdzia z przymusem stanowi poważne przewrócenie teologiczne.

4. Nauka społeczna Kościoła a absolutny liberalizm

Kościół katolicki odrzuca zarówno kolektywizm socjalistyczny, jak i absolutny liberalizm ekonomiczny. Od Rerum Novarum (1891) stwierdza się, że:

• Własność prywatna jest prawomocna;

• Praca ma własną godność;

• Ekonomia powinna służyć człowiekowi;

• Człowiek powinien służyć Bogu.

Późniejsze encykliki, takie jak Quadragesimo Anno i Centesimus Annus, podkreślają, że rynek bez obiektywnego porządku moralnego staje się siłą dehumanizującą.

Szkoła Austriacka, absolutyzując:

• Subiektywność wartości;

• Kalkul ekonomiczny;

• Porządek spontaniczny;

• Moralną neutralność rynku;

Łamie chrześcijańską antropologię, która jest teleologiczna, sakramentalna i chrystocentryczna. W tym sensie „herezja ekonomiczna” nie jest formalną herezją dogmatyczną, lecz praktycznym odchyleniem doktrynalnym: gospodarka funkcjonująca tak, jakby Chrystus nie był miarą porządku społecznego.

5. Ukryte zaprzeczenie Chrystusa

Nazywanie Chrystusa „bolszewikiem” nie jest jedynie błędem historycznym czy retorycznym. Jest ukrytą negacją:

• Jego transcendencji;

• Jego misji odkupieńczej;

• Jego autorytetu duchowego;

• Jego centralnej roli w porządku społecznym.

To próba zredukowania wcielonego Logos do kategorii ideologicznej. Jest to nowoczesna forma ikonoklazmu intelektualnego: nie niszczy się obrazu, lecz znaczenie.

Zakończenie

Interpretacja Chrystusa według Misesa ukazuje, jak nadużycie języka przekształca się w nadużycie władzy. Umieszczając Ewangelię w nowoczesnych kategoriach ideologicznych, Mises dokonuje modernistycznej redukcji prawdy objawionej, podporządkowuje teologię ekonomii i w praktyce łamie naukę społeczną Kościoła.

Chrystusa nie można mierzyć rynkiem – to rynek powinien być oceniany w świetle Chrystusa.

Bibliografia komentarzowa

• Mises, Ludwig von – Theory and History
  Krytyka wczesnego chrześcijaństwa, użycie wyrażenia „bolszewik” w odniesieniu do Chrystusa. Pokazuje ideologiczną i ekonomiczną interpretację religii.

• Święty Pius X – Pascendi Dominici Gregis
  Fundamentalna encyklika przeciw modernizmowi. Wskazuje błąd podporządkowywania wiary zmiennym kategoriom kulturowym i naukowym.

• León XIII – Rerum Novarum
  Fundament nauki społecznej Kościoła. Podkreśla godność pracy, prawomocność własności prywatnej i nadrzędność porządku moralnego.

• Pius XI – Quadragesimo Anno
  Krytyka nieograniczonego liberalizmu ekonomicznego i kolektywistycznego socjalizmu. Rozwija zasadę subsydiarności.

• Jan Paweł II – Centesimus Annus
  Aktualizacja nauki społecznej w kontekście współczesnym, podkreślając centralność osoby ludzkiej i moralności obiektywnej.

• Joseph Ratzinger (Benedykt XVI) – Wprowadzenie do chrześcijaństwa
  Ukazuje niepolityczny charakter Królestwa Chrystusa i centralną rolę prawdy objawionej.

• Michel Miaille – Wprowadzenie krytyczne do prawa
  Koncepcja „fałszywej przejrzystości” ideologicznej w języku technicznym i prawniczym.

• Olavo de Carvalho – O Jardim das Aflições
  Analiza nowoczesności jako kryzysu duchowego i intelektualnego, ze szczególnym uwzględnieniem utraty hierarchii prawdy.

• Josef Pieper – Obrona filozofii
  Refleksja nad językiem, prawdą i rolą filozofii w ochronie rzeczywistości przed instrumentalizacją ideologiczną.