Od faszyzmu prawicowego do faszyzmu lewicowego: uwagi o dwóch prawicach i dwóch lewicach jako pojęciach teologicznych i historycznych

 1) W sensie technicznym należy odróżnić dwa znaczenia „prawicy”: to, które symbolicznie opiera się na prawicy Ojca, oraz to, które historycznie wiąże się z tymi, którzy zajmowali miejsca po prawej stronie parlamentu w kontekście Rewolucji Francuskiej.

2) W pierwszym znaczeniu mamy do czynienia z orientacją opartą na zgodności z Całością pochodzącą od Boga (katolicyzm w sensie etymologicznym); w drugim natomiast dochodzi do reifikacji tego, co podtrzymywane jest przez klasę jednostek reprezentujących najzamożniejsze warstwy społeczeństwa, o ile dążą one — i nadal dążą — do koncentracji władzy używania, korzystania i dysponowania dobrami oraz samym życiem całego narodu w swoich nielicznych rękach. Taka dyspozycja prowadzi do zachowania tego, co jedynie dogodne, nawet jeśli jest oderwane od prawdy (konserwantyzm). Tymczasem stoi to w bezpośredniej sprzeczności z zachowaniem cierpienia Chrystusa, gdyż On jest drogą, prawdą i życiem; bez Niego sama idea wolności traci sens, ponieważ prawda stanowi jej fundament, jak podkreśla św. Jan Paweł II.

3.1) Ta tendencja do koncentracji dóbr i życia narodu pod jednym zasadniczym aktem woli prowadzi z konieczności logicznej do faszystowskiej formuły, zgodnie z którą wszystko znajduje się w państwie i nic nie może istnieć poza nim ani przeciwko niemu. Dynamika ta została uchwycona przez Hilaire’a Belloca w jego dziele „Państwo niewolnicze”, napisanym pięć lat przed wzrostem znaczenia komunizmu, który ukształtował się jako ruch polityczny ukierunkowany na instrumentalizację klasy pracującej jako środka zdobycia władzy samej w sobie, pozbawionej odniesienia do dobra wspólnego, na skutek negacji Boga jako rzeczywistości metafizycznej i filozoficznej. 

3.2) W tym kontekście obserwujemy semantyczną rekonfigurację zmierzającą do przywrócenia pierwotnego znaczenia terminów, chociaż odwrócenie wprowadzone przez Rewolucję Francuską utrwaliło się kulturowo, wytwarzając trwały stan zamętu i dezinformacji. W ten sposób nauka i technika, oderwane od prawdy, zaczynają funkcjonować jako narzędzia legitymizacji ideologicznej, a nie jako służebnice teologii; jako pseudonauki przestają być ukierunkowane na Boga. 

4) W XX wieku logika ta rozwinęła się w trzech głównych formach totalitaryzmu: klasowym, rasowym — czego przykładami są nazizm w Niemczech i apartheid w Republice Południowej Afryki — oraz narodowym, którego wyrazem jest faszyzm Mussoliniego i Estado Novo Vargasa. Z tej perspektywy, wbrew potocznym opiniom, nacjonalizm nie utożsamia się ani z patriotyzmem, ani z nacyjonalizmem, lecz należy go rozumieć jako formę totalitaryzmu o rodowodzie socjalistycznym, opartą na absolutyzacji narodu jako quasi-religijnej zasady, w której wszystko podporządkowane jest państwu i nic nie może prawomocnie istnieć poza nim ani przeciwko niemu.

5.1) Jeśli istnieją dwie prawice, istnieją także dwie lewice: ta, która znajduje się po lewicy Ojca, tradycyjnie kojarzona z zasadą diaboliczną, oraz ta, która wyłania się jako reakcja na konserwantyzm właściwy porządkowi rewolucyjnemu ustanowionemu przez Rewolucję Francuską — porządkowi, który sam w sobie był diaboliczny, gdyż neguje Boga i wszystko, co od Niego pochodzi. W tym sensie ci, którzy sytuowali się na lewo od tego porządku rzeczy, byli w pewnym aspekcie reakcjonistami. Można zatem stwierdzić, że Rewolucja Francuska wprowadziła długotrwałe odwrócenie symboliczne, które przez ponad dwa stulecia kształtowało wyobraźnię polityczną i kulturową Zachodu.

5.2) Wraz z nadejściem komunizmu odwrócenie to było stopniowo znoszone, co umożliwiło ponowne wyłonienie się jego pierwotnego sensu: faszyzm zaczyna oznaczać wszystko to, co opiera się na lewicy Ojca, czyli poza zgodnością z Całością pochodzącą od Boga. Tę interpretację można wywieść z wyjaśnienia profesora Loryela Rochy dotyczącego jego materiału o faszyzmie prawicowym i lewicowym. Jeśli spojrzymy na sprawę z tej perspektywy, argument ten nabiera sensu.

Zastosowanie praktyczne w realiach politycznych Brazylii

Krążyły opinie, że Luiz Inácio Lula da Silva jest prawicowy, że Partia Pracujących jest prawicowa, a Joseph Stalin miałby być prawicowy, jak twierdził Mino Carta, wieloletni redaktor CartaCapital. Retoryczny zabieg stojący za tego rodzaju twierdzeniami polega na tym, że wielu operuje tylko jednym pojęciem prawicy i jednym pojęciem lewicy, jak gdyby istniała tożsamość między pojęciem historycznym a teologicznym, podczas gdy w rzeczywistości istnieją dwie prawice i dwie lewice.

Wraz z upadkiem monarchii francuskiej wprowadzone odwrócenie pojęciowe stało się stanem przejściowym, który trwał aż do nadejścia komunizmu — momentu, w którym ontologiczna rzeczywistość rzeczy miałaby zostać przywrócona. Jak zauważył Friedrich Nietzsche, coś może zostać zastąpione lub zniszczone tylko wtedy, gdy istnieje coś innego zdolnego zająć jego miejsce — i właśnie to się wydarzyło.

Jeśli spojrzymy na płaszczyznę praktyczną, totalitaryzm rządów Partii Pracujących miałby służyć interesom bankierów i agentów finansowych związanych z Faria Lima. W tym sensie rząd Luli można interpretować jako wyraz tej prawicy właściwej tym, którzy zasiadali po prawej stronie parlamentu — czyli związanej z najbogatszymi warstwami społeczeństwa — tworząc tym samym „prawicę lewicy”.

Z kolei Jair Bolsonaro, jako reakcja na ten porządek rzeczy, sytuowałby się w walce przeciwko temu porządkowi opartemu na zachowywaniu tego, co jedynie dogodne, choć oderwane od prawdy. A ponieważ Lula sytuowałby się na lewo od porządku opartego na tym, co właściwe „zwierzęciu, które kłamie”, znajdowałby się — z innej perspektywy — po prawicy Ojca, zachowując cierpienie Chrystusa.

Kto postrzega Bolsonaro jako rewolucjonistę, jest w całkowitym błędzie, co już wcześniej zauważyłem w odniesieniu do opinii pewnego parafianina, którego znam.

Bibliografia Komentowana

1. Historyczne podstawy rozróżnienia prawica/lewica

• Reflections on the Revolution in France — Edmund Burke
  Klasyczne dzieło krytyki Rewolucji Francuskiej. Burke nie używa późniejszego słownictwa „prawicy” i „lewicy” jako kategorii systematycznych, ale dostarcza intelektualnych podstaw tego, co później nazwano konserwatyzmem. Przydatne do zrozumienia krytyki zerwania rewolucyjnego i abstrakcji politycznej oderwanej od tradycji.
• The Old Regime and the Revolution — Alexis de Tocqueville
  Analizuje ciągłości między ancien régime a rewolucją, pokazując, że centralizacja państwowa nie rodzi się wraz z rewolucją, lecz zostaje przez nią pogłębiona. Pomaga uzasadnić tezę, że pewne dynamiki władzy trwają pod nowymi etykietami.

2. Własność, klasa i struktura społeczna

• The Servile State — Hilaire Belloc
  Kluczowe dla argumentu. Belloc opisuje tendencję społeczeństw kapitalistycznych i socjalistycznych do zbiegania się w formy zalegalizowanej niewoli. Stanowi podstawę dla idei koncentracji władzy ekonomicznej i jej przekształcania w władzę polityczną.
• Quadragesimo Anno — Pius XI
  Encyklika pogłębiająca krytykę zarówno nieograniczonego kapitalizmu, jak i socjalizmu. Wprowadza zasadę subsydiarności i wzmacnia wizję ładu społecznego zgodnego z doktryną katolicką.
• Rerum Novarum — Leon XIII
  Fundamentalny dokument nauki społecznej Kościoła. Określa relacje między własnością, pracą i sprawiedliwością, stanowiąc przeciwwagę zarówno dla kolektywizmu, jak i skrajnego indywidualizmu.

3. Totalitaryzm i ideologia w XX wieku

• The Origins of Totalitarianism — Hannah Arendt
  Szczegółowa analiza struktur nazizmu i stalinizmu. Choć oparta na innych założeniach, oferuje rygorystyczną typologię totalitaryzmu jako nowoczesnego zjawiska politycznego.
• The Road to Serfdom — Friedrich Hayek
  Argumentuje, że centralizacja gospodarcza prowadzi do utraty wolności politycznej. Zbieżne z krytyką koncentracji władzy, choć z perspektywy liberalnej, a nie teologicznej.
• Fascism: Comparison and Definition — Stanley G. Payne
  Dostarcza analitycznej definicji faszyzmu opartej na kryteriach porównawczych. Użyteczne do testowania zakresu pojęciowego przypisywanego temu terminowi.

4. Naród, nacjonalizm i państwo

• Imagined Communities — Benedict Anderson
  Wyjaśnia naród jako konstrukcję symboliczną, wspierając tezę o jego quasi-religijnym charakterze.
• Nationalism — Ernest Gellner
  Analizuje nacjonalizm jako produkt nowoczesności przemysłowej, uzupełniając podejście Andersona o perspektywę strukturalną.

5. Podstawa teologiczna i filozoficzna

• Summa Theologiae — Tomasz z Akwinu
  Metafizyczna i moralna podstawa idei ładu zgodnego z Całością pochodzącą od Boga.
• Veritatis Splendor — Jan Paweł II
  Uzasadnia relację między prawdą a wolnością — centralny punkt argumentacji.
• City of God — Augustyn z Hippony
  Ustanawia rozróżnienie między porządkiem boskim a porządkami politycznymi ludzi, kluczowe dla zrozumienia napięcia między zgodnością z Bogiem a strukturami politycznymi.